VOLG ONS OOK OP:
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background

1984 revisited

Nieuws • 02 mei 2017

Weinig boeken hebben zo’n impact gehad op ons collectief bewustzijn als de roman ‘1984’ van George Orwell. Het dystopische toekomstbeeld waar een totalitair regime, geleid door de illustere ‘Big Brother’, haar burgers volledig domineert, maakt inmiddels deel uit van ons collectief bewustzijn. Critici van de huidige politieke correctheid en inperkingen van de vrije meningsuiting, maken dan ook vaak de vergelijking met 1984. Maar in hoeverre lijkt het Vlaanderen van vandaag werkelijk op Orwell’s doembeeld?

Situering

De roman van Orwell speelt zich af in de fictieve superstaat ‘Oceanië’. Het land heeft slechts één partij, ‘ENGSOC’ (van ‘Engels Socialisme’), die het leven van haar burgers totaal beheerst. Aan het hoofd van de partij staat ‘Big Brother’ – een figuur die de inwoners van Oceanië nooit te zien krijgen (er is zelfs twijfel over of hij werkelijk bestaat) maar die zelf alles ziet en controleert: Big Brother is watching you.

Het boek dateert van 1948 en de troosteloze dictatuur is dan ook duidelijk geïnspireerd door de Sovjet-Unie en andere autoritaire staten uit die periode.

De extreem gewelddadige methoden zoals foltering en repressie, die we van dergelijke autoritaire staten kennen, zijn in West-Europa natuurlijk niet meer aan de orde. Interessanter zijn de subtielere manieren waarmee het ENGSOC-regime zich in stand weet te houden.

Deze manieren blijken in praktijk vaak effectiever om de bevolking in het gareel te doen lopen. Zoals de Italiaanse communist Antonio Gramsci opmerkte: de meerderheid van de bevolking berust niet in het regime omdat ze schrik heeft van haar politiemacht of leger – maar omdat ze de macht van het regime als legitiem beschouwt. De liberale staten waren er volgens Gramsci in geslaagd om een ‘culturele hegemonie’ te creëren: haar principes werden inmiddels (min of meer) algemeen aanvaard onder de bevolking.

Hierin lag volgens Gramsci dan ook de taak voor de communistische revolutionairen: “In de nieuwe orde, zal het socialisme triomferen door eerst de cultuur buit te maken via infiltratie van scholen, universiteiten, kerken en de media – via het transformeren van het collectieve bewustzijn van de maatschappij.” Sinds mei ‘68 wist het ‘cultuurmarxisme’ net op die manier een greep te verkrijgen over West-Europa. De methoden waarop ze hun macht stoelen en waarmee ze hun culturele hegemonie in stand houden, lijken wel het evenbeeld van de subtielere methoden die het ENGSOC-regime in 1984 hanteert…

Thought crime

Een eerste manier waarop het denken van de burgers in Oceanië gecontroleerd wordt, zijn de ‘thought crimes’. Een gedachtenpolitie monitort er via teleschermen iedere beweging en iedere gelaatsuitdrukking door middel van teleschermen met als doel het vinden en uitschakelen van burgers die de autoriteit van het regime in vraag stellen.

Ook in Vlaanderen wordt de vrije meningsuiting aan banden gelegd en zijn bepaalde overtuigingen ‘illegaal’ verklaard. Organisaties zoals UNIA die naar eigen zeggen ‘discriminatie bestrijden’, fungeren in de praktijk dan ook als een gedachtenpolitie. Maar meer nog dan op de wettelijke vervolging van afwijkende meningen, rekenen de cultuurmarxisten vandaag op sociale stigmatisering. Elke dag zien we daar voorbeelden van: een professor stelt dat homofilie abnormaal is – en men roept om zijn ontslag. Een leerling zegt in de les tegen migratie te zijn – en moet nablijven. En miss-België gebruikt een foute smiley – en de media vliegen er als een roedel wolven die bloed ruiken op af.

Aan ‘thought crimes’ is er alleszins geen gebrek: racisme, seksisme, homofobie, islamofobie, antisemitisme, klassisme, validisme, xenofobie, transfobie… Elke minderheid wordt een slachtoffer.

Newspeak

Volgens de filosoof Ludwig Wittgenstein zijn de grenzen van je taal ook de grenzen van je wereld. In 1984 maakt Big Brother daar handig gebruik van: hij misvormt en beperkt de taal in die mate, dat verzet haast onmogelijk wordt. In de ‘Newspeak’, de nieuwe taal die zijn regime gecreëerd heeft, worden woorden zoals ‘revolutie’ en ‘opstand’ simpelweg geschrapt. Op die manier kunnen burgers zelfs niet meer over opstand nadenken – want om te denken heeft men woorden en concepten nodig.

De politiek correcte obsessie met taalgebruik heeft een vergelijkbare doelstelling. Ook hier worden woorden met een negatieve connotatie uit het taalgebruik vervangen en draait men rond de hete brij heen. Wanneer vreemdelingebendes meisjes aanranden, benoemt de regimepers de daders steevast als ‘jongeren’. Ook het woord voor vreemdelingen zelf wordt om de 5 jaar vervangen door een nieuw alternatief: van ‘gastarbeiders’, ‘migranten’, ‘allochtonen’ en ‘nieuwe Vlamingen’ tot ‘Vlamingen met een migratieachtergrond’. Een vreemd schouwspel: men kan de term dan wel veranderen, uiteindelijk worden de ‘Vlamingen met een migratieachtergrond’ steeds opnieuw ingehaald door hun reputatie…
Het liefst zouden de cultuurmarxisten het maken van een onderscheid volledig verbieden. Het is typerend voor hun manier van denken: wanneer de realiteit en hun ideologie niet overeenkomen, ligt het probleem niet bij hun ideologie. Het is de realiteit die ‘aangepast’ moet worden…

Doublethink

Verder krijgen allerlei instanties in Oceanië contradictorische benamingen. Het ‘Ministerie van Waarheid’ houdt zich bezig met de geschiedenis te vervalsen. Het herschrijft oude kranten op die manier dat de voorspellingen van Big Brother altijd uitkomen. Het ‘Ministerie van Vrede’ voert een constante oorlog met de twee andere grootmachten uit Orwell’s wereld. En het ‘Ministerie van Liefde’ doet aan de opsporing en foltering van dissidenten. Zo gek maakt men het bij ons nog niet, maar toch gaat het discours bij momenten in die richting. Zo zijn er heel wat multinationals die helemaal niet ‘sociaal’ of ‘duurzaam’ zijn – terwijl ze die termen via hun PR-machine wel weten te claimen. Zo zijn er die politici die voor het ‘populisme’ en de ‘angst’ waarschuwen terwijl ze daarmee ironisch genoeg zelf op een populistische manier angst zaaien. Of wat te denken van de hogepriesters van de tolerantie, die zelf geen énkele tolerantie tonen voor afwijkende meningen?

Watching you

Tenslotte wist Orwell ook met de slagzin ‘Big Brother is watching you’ een rake voorspelling te doen. In steden wordt haast elke straat gemonitord met bewakingscamera’s. Organisaties als Facebook en Google slaan alle mogelijke informatie over hun gebruikers op en verkopen die verder aan de hoogste bieder. Bedrijven weten die informatie dan weer te gebruiken om hun marketing af te stemmen op de persoonlijkheid van elk individu. En onder Obama wisten de Amerikaanse veiligheidsdiensten in uw smartphone of televisie in te breken. Inderdaad, die iPhone in uw broekzak is scherp gesteld een stukje afluisterapparatuur. Is het voor de veiligheid dat onze maatschappij de privacy opoffert, of voor de schijn van veiligheid?

Slide background

TOEKOMSTIGE EVENEMENTEN

  1. Zomeruniversiteit Frans-Vlaanderen

    juli 14 @ 08:00 - juli 21 @ 19:00